اسپلیت تانل چیست؟ استفادهٔ همزمان از سایتهای ایرانی و فیلترشکن
پاسخ کوتاه
اسپلیت تانل (Split Tunneling) قابلیتی است که به شما اجازه میدهد انتخاب کنید کدام برنامهها از تونل VPN عبور کنند و کدام مستقیم به اینترنت وصل شوند. در ایران بیشترین کاربردش برای اپهای بانکی، سایتهای دولتی و سرویسهای داخلی است که با IP خارجی باز نمیشوند یا کند کار میکنند.
یکی از رایجترین گلایههای کاربران ایرانی این است: «فیلترشکن که روشن است، اپ بانک باز نمیشود؛ خاموشش که میکنم، تلگرام قطع میشود.» نتیجه این میشود که روزی دهها بار VPN را خاموش و روشن میکنند. اسپلیت تانل برای حل همین مشکل ساخته شده است.
در این مقاله توضیح میدهیم اسپلیت تانل چطور کار میکند، چرا در ایران کاربرد ویژهای دارد، چطور درست تنظیمش کنید و چه ملاحظاتی دربارهٔ حریم خصوصی باید در نظر داشته باشید.
اسپلیت تانل به زبان ساده
وقتی VPN معمولی روشن است، همهٔ ترافیک دستگاه از یک تونل رمزگذاریشده به سرور خارج از کشور میرود و از آنجا به مقصد میرسد. برای سایت مقصد، شما کاربری هستید که از کشور همان سرور وصل شده است.
اسپلیت تانل این مسیر را دو شاخه میکند:
- مسیر VPN: برنامههایی که انتخاب کردهاید (مثلاً مرورگر، تلگرام، اینستاگرام) از تونل عبور میکنند.
- مسیر مستقیم: بقیهٔ برنامهها (مثلاً اپ بانک یا تاکسی اینترنتی) مثل حالت بدون VPN، مستقیم از اینترنت اپراتور شما استفاده میکنند.
هر دو مسیر همزمان فعالاند و لازم نیست مدام VPN را خاموش و روشن کنید.
دو مدل رایج تنظیم
اپها معمولاً یکی از این دو حالت را ارائه میدهند:
- فقط این برنامهها از VPN عبور کنند (فهرست شامل): همهچیز مستقیم است مگر برنامههایی که شما اضافه کردهاید.
- همه از VPN عبور کنند بهجز این برنامهها (فهرست استثنا): همهچیز از تونل میرود مگر برنامههایی که شما مستثنا کردهاید.
برای بیشتر کاربران حالت دوم امنتر است؛ چون اگر برنامهٔ تازهای نصب کنید، بهطور پیشفرض از تونل عبور میکند و فراموش کردن یک برنامه باعث نشت نمیشود.
چرا در ایران اینقدر کاربردی است؟
سرویسهایی که IP خارجی را نمیپذیرند
بسیاری از اپها و سایتهای بانکی، درگاههای پرداخت و سامانههای دولتی ایران دسترسی از IP خارجی را محدود میکنند یا با آن مشکل دارند. وقتی VPN روشن است، این سرویسها شما را کاربری خارج از کشور میبینند و ممکن است اصلاً باز نشوند. با اسپلیت تانل، این اپها مستقیم وصل میشوند و بقیهٔ ترافیک همچنان از VPN میرود.
سرعت و هزینهٔ سرویسهای داخلی
سرویسهای ایرانی مثل پیامرسانها و پلتفرمهای ویدیوی داخلی، اپهای تاکسی و فروشگاههای اینترنتی، سرورهایشان داخل کشور است. اگر این ترافیک را از سرور خارج عبور دهید، داده یک مسیر طولانی را به خارج و دوباره به داخل طی میکند و کندتر میشود. علاوه بر این، بعضی اپراتورها برای ترافیک داخلی تعرفه یا بستهٔ جداگانه دارند و عبور دادن این ترافیک از VPN ممکن است آن مزیت را از بین ببرد. جزئیات تعرفهها بین اپراتورها و بستهها فرق میکند؛ شرایط اپراتور خود را بررسی کنید.
صرفهجویی در ترافیک VPN
اگر اشتراک VPN شما محدودیت حجم دارد، عبور ندادن ترافیک داخلی و سنگین (مثل ویدیوی سرویسهای داخلی) از تونل، حجم شما را برای چیزهایی نگه میدارد که واقعاً به VPN نیاز دارند.
ملاحظات حریم خصوصی: هر چیزی هزینهای دارد
اسپلیت تانل راحتی میآورد، اما باید بدانید چه چیزی را از دست میدهید:
- برنامههای مسیر مستقیم بدون محافظت VPN کار میکنند. IP واقعی شما برای آنها و برای اپراتور مشخص است. این برای اپ بانک ایرانی اشکالی ندارد، چون آن سرویس به هر حال هویت شما را میداند.
- کیلسوییچ شامل برنامههای مستقیم نمیشود. کیلسوییچ فقط ترافیک تونل را محافظت میکند؛ برنامههایی که خودتان مستثنا کردهاید طبیعتاً همیشه مستقیماند. توضیح بیشتر در مقالهٔ کیلسوییچ چیست؟.
- مرورگر را با احتیاط مستثنا کنید. اگر مرورگر اصلی خود را از VPN خارج کنید، همهٔ سایتهایی که با آن باز میکنید IP واقعی شما را میبینند. بهتر است اگر به مرورگر بدون VPN نیاز دارید، یک مرورگر دوم را فقط برای سایتهای داخلی مستثنا کنید.
- DNS را فراموش نکنید. در بعضی پیادهسازیها اگر تنظیمات درست نباشد، درخواستهای DNS میتوانند از مسیر نادرست عبور کنند. بعد از تنظیم، یک بار تست نشت را اجرا کنید.
قاعدهٔ ساده برای تصمیمگیری
از خودتان بپرسید: «آیا این برنامه چیزی دربارهٔ من میداند که نخواهم اپراتور یا دیگران ببینند؟» اگر برنامه سرویس داخلی است که با کد ملی یا شمارهتلفن شما کار میکند، عبورش از VPN چیز زیادی اضافه نمیکند. اگر برنامهای است که فعالیت شما در آن خصوصی است، آن را داخل تونل نگه دارید.
اسپلیت تانل بر اساس برنامه یا بر اساس آدرس؟
دو روش فنی برای اسپلیت تانل وجود دارد:
| روش | چطور کار میکند | مزیت | محدودیت |
|---|---|---|---|
| بر اساس برنامه | شما برنامهها را انتخاب میکنید | ساده و قابل فهم | همهٔ ترافیک یک برنامه یک مسیر دارد |
| بر اساس دامنه یا IP | قوانین مسیریابی برای سایتها و آدرسها تعریف میشود | دقیقتر؛ مثلاً همهٔ سایتهای داخلی مستقیم | تنظیم پیچیدهتر و نیاز به بهروزرسانی فهرستها |
روش دوم را کاربران اپهای مبتنی بر Xray و sing-box معمولاً با «قوانین مسیریابی» (Routing) میشناسند؛ مثلاً قانونی که میگوید سایتها و IPهای ایران مستقیم بروند. این روش قدرتمند است، اما اگر فهرستها قدیمی باشند یا قانونی اشتباه تعریف شود، ممکن است ترافیکی که انتظار دارید از تونل برود مستقیم برود. اگر با این تنظیمات آشنا نیستید، اسپلیت تانل بر اساس برنامه گزینهٔ کمخطرتری است.
چطور اسپلیت تانل را تنظیم کنیم؟
در اندروید
بیشتر اپهای VPN در اندروید بخشی به نام Split tunneling، Per-app proxy یا Allowed apps دارند. مراحل کلی:
- در تنظیمات اپ VPN، بخش اسپلیت تانل را پیدا کنید.
- حالت «همه بهجز برنامههای انتخابشده» را انتخاب کنید (اگر وجود دارد).
- اپهای بانکی، پرداخت، سامانههای دولتی و سرویسهای داخلی مورد نیازتان را به فهرست استثنا اضافه کنید.
- VPN را یک بار قطع و وصل کنید تا تنظیمات اعمال شود.
- اپ بانک را امتحان کنید و با تست نشت در مرورگر مطمئن شوید مرورگر همچنان از VPN استفاده میکند.
در اپ اندروید زونو، اسپلیت تانل همراه با کیلسوییچ و حالت خودکار در دسترس است؛ راهنمای نصب و اتصال اپ را در صفحهٔ راهنماها ببینید.
در ویندوز و مک
اسپلیت تانل بر اساس برنامه روی دسکتاپ کمتر رایج است و پشتیبانیاش به اپ VPN بستگی دارد. اپ ویندوز زونو کل ترافیک دستگاه را از VPN عبور میدهد. اگر روی ویندوز یا مک به سایتهای داخلی نیاز دارید، راه ساده این است که در صورت پشتیبانی اپ از قوانین مسیریابی استفاده کنید یا برای آن کارها بهطور موقت VPN را خاموش کنید.
در آیفون
در iOS، اسپلیت تانل بر اساس برنامه برای اپهای عمومی VPN معمولاً در دسترس نیست. اپهایی مثل Streisand، V2Box و Hiddify قوانین مسیریابی بر اساس دامنه و IP دارند که میتوانید برای سایتهای داخلی از آنها استفاده کنید. راهنمای اتصال در صفحهٔ آیفون آمده است.
اشتباهات رایج
- مستثنا کردن پیامرسان یا مرورگر اصلی برای «سریعتر شدن»؛ که عملاً یعنی آن برنامه بدون محافظت کار میکند.
- اضافه کردن همهٔ برنامهها به فهرست مستقیم و بعد تعجب از اینکه چرا اپهای فیلترشده باز نمیشوند.
- فراموش کردن تست بعد از تنظیم؛ همیشه یک بار نشت IP و DNS را بررسی کنید.
برای فهرست کاملتر خطاهایی که کاربران فیلترشکن مرتکب میشوند، مقالهٔ اشتباهات رایج کاربران فیلترشکن را بخوانید.
سوالات متداول
چرا اپ بانک با فیلترشکن باز نمیشود؟
بسیاری از سرویسهای بانکی و دولتی ایران دسترسی از IP خارجی را محدود میکنند. با اسپلیت تانل میتوانید فقط اپ بانک را از مسیر مستقیم عبور دهید و بقیهٔ برنامهها را داخل VPN نگه دارید.
آیا اسپلیت تانل امنیت را کم میکند؟
فقط برای برنامههایی که مستثنا کردهاید. آن برنامهها مثل حالت بدون VPN کار میکنند. اگر فقط سرویسهای داخلیای را مستثنا کنید که به هر حال هویت شما را میدانند، ریسک اضافهٔ قابل توجهی ایجاد نمیشود.
اسپلیت تانل با کیلسوییچ تداخل دارد؟
نه، اما کیلسوییچ فقط برنامههای داخل تونل را محافظت میکند. برنامههای مستثنا همیشه مستقیم وصل میشوند، چه VPN وصل باشد چه نباشد.
کدام حالت بهتر است: فهرست شامل یا فهرست استثنا؟
برای بیشتر کاربران فهرست استثنا امنتر است، چون هر برنامهٔ تازه بهطور پیشفرض از VPN عبور میکند و فراموش کردن یک برنامه باعث نشت نمیشود.